ΤΟ ΤΡΙΞΙΜΟ ΤΩΝ ΔΟΝΤΙΩΝ | Πρόβλημα που απασχολεί παιδιά και ενηλίκους

Η πρώτη επίσκεψη
04/12/2016
ΤΟ ΤΡΙΞΙΜΟ ΤΩΝ ΔΟΝΤΙΩΝ

Συχνά στο ιατρείο, γονείς ρωτούν: «Στον ύπνο, το παιδί μου τρίζει τα δόντια του. Τα τρίζει τόσο δυνατά που το ακούμε από το διπλανό δωμάτιο! Είναι σοβαρό πρόβλημα αυτό; Να ανησυχούμε; Πρέπει να κάνουμε κάτι γι’ αυτό;»

Η σύντομη απάντηση στα ερωτήματα αυτά είναι: «Μάλλον όχι», «Όχι» και «Ίσως αργότερα, στην ενήλικο ζωή».

Η παθολογική κατάσταση κατά την οποία κάποιος τρίζει, σφίγγει, ή χτυπάει δυνατά τα επάνω με τα κάτω δόντια του, ονομάζεται «Βρουξισμός». Μπορεί να συμβαίνει κατά τη διάρκεια της ημέρας, όταν το άτομο είναι ξύπνιο, σε εγρήγορση, μπορεί να συμβαίνει και κατά την διάρκεια του ύπνου. Το «χτύπημα» ή «σφίξιμο» αυτό των δοντιών, γίνεται σχεδόν ασυναίσθητα και χαρακτηρίζεται από γρήγορες, ρυθμικές, πέραν του φυσιολογικού, συσπάσεις των μασητηρίων μυών.

Δεν είναι ασυνήθιστο πρόβλημα. Έρευνες αναφέρουν ότι συναντάται σε ποσοστά 6% έως 20% του συνολικού πληθυσμού. Ειδικά όμως στα παιδιά και τους εφήβους, ο βρουξισμός συναντάται σε ποσοστό μεταξύ 8% και 38% του συνολικού πληθυσμού.

Συνήθως, τα άτομα που τρίζουν τα δόντια τους γνωρίζουν την ύπαρξη του προβλήματος. Εάν όμως δεν το γνωρίζουν, σίγουρα θα τους το γνωστοποιήσουν οι γονείς, ή οι σύντροφοί τους.

Υπάρχουν δύο τύποι βρουξισμού: Βρουξισμός κατά τη διάρκεια της ημέρας, ο οποίος συχνά αποτελεί σωματική εκδήλωση πίεσης, άγχους, αγωνίας, και βρουξισμός κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Είναι ένα πολύπλοκο φαινόμενο το οποίο εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους διαφορετική συχνότητα, βαρύτητα και ενοχλήσεις, από άτομο σε άτομο. Μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικές αιτίες. Για την πλειοψηφία των ανθρώπων πάντως, παραμένει απλώς μια μικρής σημασίας ενόχληση. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις, ευτυχώς λίγες, όπου ο βρουξισμός δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στο στοματογναθικό σύστημα και μειώνει σημαντικά την ποιότητα της ζωής. Στις περιπτώσεις αυτές εστιάζει τη δράση της η ιατρική και η οδοντιατρική επιστήμη.

Η αντιμετώπιση ατόμων με έντονο και συχνό βρουξισμό, αποτελεί πρόκληση για τον οδοντίατρο, τόσο στις απλές οδοντιατρικές πράξεις (σφραγίσματα), όσο και σε εκτεταμένες προσθετικές οδοντιατρικές εργασίες (εμφυτεύματα, γέφυρες, τεχνητές οδοντοστοιχίες, κλπ), οι οποίες ίσως αποτύχουν, εξαιτίας του βρουξισμού. Επιπλέον, ο βρουξισμός μπορεί να προκαλέσει φθορές στα δόντια, στα ούλα, στις γνάθους, μπορεί να προκαλεί πόνο στους μασητήριους μύες, στο πρόσωπο, ακόμη και ισχυρούς πονοκεφάλους. Συνδέεται με σύνδρομα διαταραχής του ύπνου (Sleep Disorders) και άπνοια κατά τον ύπνο (Sleep Apnea).

Ο μεγάλος ένοχος για τον βρουξισμό θεωρείται το συναισθηματικό άγχος (emotional stress). Ειδικά για τα παιδιά, η συχνότητα εμφάνισης βρουξισμού εμφανίζεται αυξημένη όταν συνυπάρχουν ψυχικές διαταραχές (άγχος, νευρώσεις, μαθησιακές δυσκολίες όπως το σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (Attention Deficit/Hyperactivity Disorder, κλπ). Οι ψυχικές αυτές καταστάσεις μπορεί να πυροδοτούν την έναρξη βρουξισμού, ή να επιδεινώνουν την βαρύτητά του.

Παρότι ο βρουξισμός κατά τη διάρκεια του ύπνου ξεκινά από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, περιφερειακοί παράγοντες πιστεύεται ότι επηρεάζουν την εμφάνιση ή να επιβαρύνουν την συμπτωματολογία του: Στοματικές έξεις (π.χ. θηλασμός του δακτύλου), προβλήματα στην κροταφογναθική διάρθρωση, ορθοδοντικά προβλήματα, προβληματικές/φθαρμένες οδοντιατρικές αποκαταστάσεις, ελλιπής οξυγόνωση κατά τον ύπνο (hypopnea), κατανάλωση οινοπνεύματος ή άλλων ψυχοτρόπων ουσιών (νικοτίνη, καφεΐνη, φαρμακευτικές ουσίες κλπ). Όσων αφορά παιδιά μικρών ηλικιών: Κακές διαιτητικές συνήθειες (π.χ. μεγάλη κατανάλωση ζάχαρης/ανθρακούχων), ύπνος με το φως αναμμένο, ηχορύπανση, εκτεταμένη χρήση ηλεκτρονικών παιχνιδιών ή κοινωνικών δικτύων αμέσως πριν τον ύπνο, μπορεί να συμβάλουν στην εμφάνιση ή την επιδείνωση του φαινομένου.

Όσον αφορά την ορθοδοντική: Ενώ αρχικά θεωρείτο ότι τα ορθοδοντικά προβλήματα ήταν από τους σημαντικότερους αιτιολογικούς παράγοντες του βρουξισμού, αργότερα βρέθηκε ότι αυτά, δεν είναι άμεσα συνδεδεμένα με την αιτιολογία του βρουξισμού. Δεν πρέπει συνεπώς να αναμένεται ότι η ορθοδοντική θεραπεία, από μόνη της, μπορεί να θεραπεύσει τον βρουξισμό.

Τα δυσάρεστα νέα είναι ότι ο βρουξισμός δεν μπορεί πλήρως να θεραπευτεί. Παραμένει μια ενοχλητική, μάλλον προβληματική κατάσταση, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου. Μέχρι σήμερα, καμία θεραπεία δεν αποδείχτηκε απολύτως επιτυχής στην εξάλειψη του προβλήματος. Για τον λόγο αυτό, αντί να λέμε: «Θεραπεύουμε τον Βρουξισμό» ακριβολογώντας λέμε: «Αντιμετωπίζουμε τον Βρουξισμό».

Τα ευχάριστα νέα είναι ότι ο βρουξισμός ελαττώνεται με την πρόοδο της ηλικίας. Παιδιά που τρίζουν τα δόντια τους σε μικρή ηλικία, σταματούν να το κάνουν μόλις εισέρχονται στην εφηβεία ή στην ενήλικο ζωή. Στους ενηλίκους, στατιστικά αναφέρεται ότι βρουξισμός απαντάται μόνον σε ποσοστό 3% σε ηλικίες άνω των 60 ετών.

Σε άτομα πάντως, που αναζητούν λύση στο πρόβλημα, τρόποι αντιμετώπισής του ώστε να μην μειώνεται η ποιότητα της ζωής, είναι: Η υπεύθυνη συνδρομή ειδικευμένου σύμβουλου/ψυχοθεραπευτή με σκοπό την αντιμετώπιση, μετρίαση και διαχείριση του άγχους (managing stress). Η λήψη ψυχοφαρμάκων δεν θεωρείται πάντα αποτελεσματική στην θεραπεία του βρουξισμού· τουναντίον, σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρήθηκε επιδείνωση της κατάστασης. Σημαντική επίσης είναι η αντιμετώπιση υπαρχόντων προβλημάτων διαταραχής του ύπνου (άπνοια, υπόπνοια, αϋπνία, restless leg syndrome, κλπ) από ειδικά κέντρα (στην Θεσσαλονίκη υπάρχει και λειτουργεί εξειδικευμένη κλινική στο νοσοκομείο Παπανικολάου), η τήρηση της υγείας με τη συμβολή του οικογενειακού ιατρού.

Η κατασκευή ναρθήκων βρουξισμού που χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια του ύπνου, βοηθά στο να προστατευτούν από φθορές τα δόντια, τα ούλα και υπάρχουσες οδοντιατρικές εργασίες. Οι νάρθηκες αρχικά μπορεί να είναι από μαλακό, ελαστικό υλικό, πρέπει όμως σύντομα να αντικαθίστανται από νάρθηκες σκληρού ακρυλικού, που έχουν σχεδιαστεί και εφαρμοστεί σωστά στο στόμα από ειδικευμένο οδοντίατρο ή ορθοδοντικό.

Γενικότερα, η οδοντιατρική επιστήμη μπορεί να βοηθήσει με την τήρηση της υγείας του στόματος, των ούλων και την αποκατάσταση προβληματικών οδοντιατρικών εργασιών.

Η ορθοδοντική, με την επίτευξη σωστής, ισορροπημένης, λειτουργικής σύγκλεισης, μπορεί να συμβάλει θετικά στην μείωση των συμπτωμάτων του βρουξισμού

Τέλος, θετικά επηρεάζουν τα εξής γνωστά: Υγιεινός τρόπος ζωής, άσκηση, σωστή διατροφή, διακοπή επιβαρυντικών για την υγεία συνηθειών (το κάπνισμα, υπερβολική λήψη οινοπνεύματος), η άψογη στοματική υγιεινή. Επιπλέον για τα παιδιά: Ύπνος τις σωστές βραδινές ώρες, μετρημένη χρήση ηλεκτρονικών παιχνιδιών και περιορισμένος χρόνος κοινωνικής δικτύωσης.